Jak napisać kartę charakterystyki (SDS) dla kosmetyku: krok po kroku

Prędzej czy później klient, salon lub przewoźnik poprosi o kartę charakterystyki, a pytanie brzmi: jak sporządzić kartę charakterystyki (SDS) dla produktu kosmetycznego. Dokument wygląda jak formularz, jednak każda linijka zależy od receptury, wyników badań i zasad klasyfikacji mieszanin. Ten poradnik przeprowadzi Państwa przez pracę krok po kroku, pokaże, gdzie pojawiają się błędy, i wyjaśni, kiedy powierzyć zadanie kompetentnemu autorowi.

Krótka odpowiedź

Aby sporządzić kartę charakterystyki dla produktu kosmetycznego, należy zebrać pełną recepturę i aktualną kartę charakterystyki każdego surowca, sklasyfikować mieszaninę według CLP, a następnie wypełnić wszystkie 16 sekcji w kolejności określonej w załączniku II do REACH (w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (UE) 2020/878) i nadać dokumentowi numer wersji oraz datę rewizji. Najtrudniejsze są klasyfikacja i dane fizyczne. Ponieważ karta jest dokumentem prawnym, większość marek zleca jej opracowanie kompetentnej osobie lub usłudze zamiast korzystać z szablonu.

Krok 1: Sprawdź, czy karta jest potrzebna

Gotowy kosmetyk sprzedawany konsumentom zwykle nie wymaga karty charakterystyki, a dokumentem potwierdzającym bezpieczeństwo konsumenta jest CPSR. Karta charakterystyki jest zwykle potrzebna, gdy produkt jest sklasyfikowany jako niebezpieczny, gdy dostarczają go Państwo luzem innym firmom lub gdy prosi o nią klient, dystrybutor albo przewoźnik. Nasz poradnik o tym, czy kosmetyki potrzebują karty charakterystyki, omawia tę decyzję szczegółowo, a strona karty charakterystyki (SDS) przedstawia naszą ofertę.

Przeczytaj też SDS a CPSR: który dokument jest potrzebny?

Krok 2: Zbierz dane wejściowe

Dobrej karty charakterystyki nie da się napisać na podstawie samej nazwy produktu. Należy przygotować:

• pełną recepturę z procentami, nazwami INCI oraz numerami CAS lub EC;
• aktualną kartę charakterystyki każdego surowca, w tym kompozycji zapachowej i barwników;
• dane fizyczne i chemiczne: wygląd, pH, gęstość, lepkość oraz, w przypadku produktów z alkoholem lub propelentami, temperaturę zapłonu;
• wielkości i rodzaje opakowań, przeznaczenie oraz ewentualne ograniczenia stosowania;
• dane firmy i awaryjny numer telefonu.

Dane z testu stabilności, takie jak pH i lepkość w czasie, są przydatnym źródłem informacji do kilku sekcji.

Krok 3: Sklasyfikuj mieszaninę

Klasyfikacja według rozporządzenia CLP wpływa na sekcje 2, 3, 9, 11, 12 i 14. W przypadku mieszaniny zwykle oblicza się ją na podstawie klasyfikacji i stężenia każdego niebezpiecznego składnika, stosując ogólne granice stężeń i metody obliczeniowe z CLP, albo opiera się na wynikach badań samej mieszaniny. Zagrożenia fizyczne, takie jak łatwopalność, wymagają danych pomiarowych, a nie szacunków. Warto zapisać tok rozumowania, ponieważ właśnie o niego może zapytać klient lub organ.

Krok 4: Sekcje 1-3, tożsamość i skład

Sekcja 1 podaje nazwę produktu, zidentyfikowane zastosowania, dostawcę i numer alarmowy. Sekcja 2 zawiera klasyfikację, elementy etykiety (piktogramy, hasło ostrzegawcze, zwroty H i P) oraz inne zagrożenia. Sekcja 3 wymienia niebezpieczne składniki wraz z identyfikatorami, stężeniem lub zakresem stężeń i ich klasyfikacją. Należy uwzględnić każdy składnik sklasyfikowany jako niebezpieczny i występujący powyżej odpowiedniej wartości granicznej, a także każdy, dla którego ustalono najwyższe dopuszczalne stężenie w środowisku pracy, pamiętając, że składnik nieszkodliwy samodzielnie może mimo to wpływać na klasyfikację mieszaniny.

Przeczytaj też Czy kosmetyki potrzebują karty charakterystyki (SDS)?

Krok 5: Sekcje 4-8, postępowanie i ochrona

Te sekcje mówią czytelnikowi, co robić: pierwsza pomoc, zwalczanie pożaru, rozlanie, bezpieczne postępowanie i magazynowanie oraz kontrola narażenia. Treść należy wyprowadzić z zagrożeń wynikających z receptury, a nie z ogólnego szablonu. Typowe wpisy to płukanie oczu wodą, środki gaśnicze odpowiednie dla rozpuszczalnika, sposób zbierania rozlanego produktu, przechowywanie z dala od źródeł ciepła oraz środki ochrony indywidualnej adekwatne do ilości, z którą się pracuje. Jeśli karty charakterystyki surowców podają wartości graniczne narażenia zawodowego lub pochodne poziomy niepowodujące zmian dla składników, należy przenieść odpowiednie z nich.

Krok 6: Sekcje 9-11, właściwości i toksykologia

Sekcja 9 wymienia właściwości fizyczne i chemiczne na podstawie Państwa pomiarów. Sekcja 10 dotyczy stabilności i materiałów niezgodnych. Sekcja 11 podsumowuje toksykologię, zwykle na podstawie danych o składnikach, a w przypadku kosmetyków wspieranych informacjami zawartymi już w ocenie bezpieczeństwa. Obecny format załącznika II, wprowadzony rozporządzeniem (UE) 2020/878, wymaga także, w stosownych przypadkach, informacji o właściwościach zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego, więc stary szablon może być nieaktualny.

Krok 7: Sekcje 12-16, środowisko, usuwanie, transport i przepisy

Sekcja 12 opisuje skutki ekologiczne, sekcja 13 usuwanie, a sekcja 14 klasyfikację transportową. Sekcja 14 powinna wynikać bezpośrednio z klasyfikacji i temperatury zapłonu oraz zgadzać się z sekcjami 2 i 9. Sekcja 15 podaje informacje o przepisach właściwych dla produktu, a sekcja 16 zawiera skróty, źródła, wykaz zmian i datę rewizji. To w sekcji 16 czytelnik zagląda najpierw, aby sprawdzić, czy karta jest aktualna.

Przeczytaj też Karta charakterystyki surowców kosmetycznych: co muszą dostarczyć dostawcy

Krok 8: Sprawdź, opatrz datą i nadaj wersję

1. Spójność: zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia w sekcji 2 muszą odpowiadać sekcji 3, a temperatura zapłonu w sekcji 9 musi zgadzać się z transportem w sekcji 14.
2. Kompletność: żadna sekcja nie może pozostać pusta; tam, gdzie tak jest naprawdę, należy wpisać „nie dotyczy” lub „brak dostępnych danych”.
3. Język: język musi odpowiadać rynkowi, na którym produkt jest sprzedawany; tłumaczenia warto zaplanować z wyprzedzeniem.
4. Wersja i data: należy podać numer wersji i datę rewizji oraz zachować wcześniejsze wersje.
5. Niezależna weryfikacja: druga osoba powinna przeczytać kartę, porównując ją z recepturą.

Kto powinien ją napisać?

REACH oczekuje, że kartę charakterystyki przygotuje kompetentna osoba z odpowiednim przeszkoleniem, ponieważ zawarte w niej informacje wpływają na decyzje dotyczące bezpieczeństwa pracowników, przewoźników i służb ratunkowych. Mogą Państwo napisać ją samodzielnie, jeśli mają Państwo takie kompetencje, jednak przy pierwszej karcie większość marek wybiera wykwalifikowanego autora lub usługę. Nie należy po prostu kopiować karty charakterystyki surowca i zmieniać jej nazwy: jej klasyfikacja dotyczy innej substancji w innym stężeniu.

Przykład z praktyki: mgiełka do ciała na bazie alkoholu

Mgiełka do ciała zawiera dużą ilość etanolu, cytrusową kompozycję zapachową i odrobinę gliceryny. Etap klasyfikacji wskazuje alkohol, dlatego mierzy się temperaturę zapłonu. Niska wartość prowadzi do klasyfikacji jako ciecz łatwopalna, piktogramu płomienia i zwrotu H225 lub H226 w sekcji 2. Kompozycja zapachowa dodaje do sekcji 2, 3 i 12 informacje o działaniu uczulającym i zagrożeniu dla środowiska wodnego. Sekcja 7 mówi wtedy, by trzymać produkt z dala od ciepła i źródeł zapłonu, sekcja 9 podaje zmierzoną temperaturę zapłonu, a sekcja 14 wskazuje pozycję transportową cieczy łatwopalnej. Jeden pomiar zmienia więc kilka sekcji, dlatego dane są na pierwszym miejscu.

Częste błędy

• Kopiowanie karty charakterystyki konkurenta lub składnika. Klasyfikacja nie będzie pasować do Państwa receptury.
• Pominięcie temperatury zapłonu. Bez zmierzonej wartości nie da się obronić sekcji 14 ani klasyfikacji łatwopalności.
• Wymienienie tylko jednego składnika. Sekcja 3 musi odzwierciedlać każdy sklasyfikowany składnik.
• Użycie układu sprzed 2023 roku. Szablon należy porównać z aktualnym załącznikiem II.
• Zapomnienie o dacie rewizji. Karty bez daty nie da się wykazać jako aktualnej.

Kiedy ponownie przeglądać kartę

Kartę należy przeglądać, gdy zmienia się receptura, gdy dostawca surowca wydaje nową wersję, gdy zmienia się klasyfikacja lub ograniczenie, oraz zawsze, gdy pojawiają się nowe informacje o zagrożeniach. Karta jest dokumentem żywym.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę napisać własną kartę charakterystyki?

Tak, jeśli mają Państwo odpowiednie kompetencje i dane. Ryzyko leży w klasyfikacji mieszaniny oraz w sekcjach 9-14, dlatego wiele małych marek kupuje profesjonalną kartę i samodzielnie aktualizuje ją tylko w przypadku drobnych zmian.

Jakich danych z laboratorium potrzebuję?

Przynajmniej pH oraz, dla produktów na bazie alkoholu lub aerozoli, temperatury zapłonu lub danych o łatwopalności. Dane o stabilności dostarczają informacji o wyglądzie i lepkości. Toksykologia pochodzi zwykle z danych o składnikach, a nie z nowych badań na zwierzętach, które są w UE zakazane dla kosmetyków.

Czy przesyłam kartę charakterystyki do ECHA?

Nie. Karta charakterystyki przechodzi w dół łańcucha dostaw do Państwa klientów, bezpłatnie, w formie papierowej lub elektronicznej. Nie jest składana do ECHA.

Najważniejsze wnioski

• Zacznij od receptury, aktualnych kart charakterystyki surowców i zmierzonych danych fizycznych.
• Najpierw sklasyfikuj mieszaninę; 16 sekcji następuje w kolejności określonej w załączniku II do REACH.
• Sprawdź, czy zagrożenia, temperatura zapłonu i pozycje transportowe są zgodne, a kartę opatrz datą i wersją.
• Skorzystaj z kompetentnego autora i przeglądaj kartę za każdym razem, gdy zmienia się receptura lub klasyfikacja.