Liczba drożdży i pleśni w kosmetykach: limity i metoda

W skrzynce ląduje raport z laboratorium, a jedna linijka brzmi „TYMC: 40 jtk/g”. Czy to dobrze? Liczba drożdży i pleśni w kosmetykach mówi, ile żywych grzybów znajduje się w gotowym produkcie, i jest jedną z wartości, które oceniający bezpieczeństwo sprawdza przed zatwierdzeniem receptury. Krótko: laboratoria zwykle oznaczają drożdże i pleśnie według normy ISO 16212, wynik podaje się w jtk (jednostkach tworzących kolonie) na gram lub mililitr i razem z liczbą bakterii musi mieścić się w limicie dla kategorii produktu, zazwyczaj nie więcej niż 100 jtk/g dla produktów do okolic oczu, dla niemowląt i do kontaktu z błonami śluzowymi oraz nie więcej niż 1000 jtk/g dla pozostałych kosmetyków.

Krótka odpowiedź

TYMC (całkowita liczba drożdży i pleśni) to oznaczenie metodą płytkową grzybów w produkcie. Jest częścią rutynowego badania specyfikacji mikrobiologicznych, obok całkowitej liczby bakterii tlenowych i sprawdzenia obecności określonych drobnoustrojów szkodliwych, takich jak Candida albicans. Wynik poniżej granicy wykrywalności, zwykle podawany jako „<10 jtk/g”, oznacza, że nie wykryto drożdży ani pleśni.

Co mierzy liczba drożdży i pleśni?

Drożdże i pleśnie to grzyby, ale zachowują się inaczej. Drożdże to pojedyncze komórki tworzące gładkie, kremowe kolonie. Pleśnie rosną w postaci nitek i tworzą puszyste kolonie z barwnymi zarodnikami; to zielone, czarne lub białe plamki, które można zobaczyć na kremie albo wokół szyjki słoiczka.

Grzyby liczy się osobno, ponieważ tolerują niższe pH, mniejszą ilość dostępnej wody i dużo cukru, więc produkt z niewielką liczbą bakterii nadal może zawierać grzyby. Ich zarodniki przenoszą się z powietrzem i materiałem roślinnym, dlatego surowce botaniczne, proszki i gliny są typowymi miejscami wejścia.

Wyniki podaje się w jednostkach tworzących kolonie (jtk) na gram lub mililitr: to oszacowanie liczby żywych jednostek, a nie dokładna liczba komórek.

Przeczytaj też ISO 17516 dla kosmetyków: limity mikrobiologiczne

Jak laboratoria wykonują badanie?

Metodą referencyjną dla kosmetyków jest ISO 16212, „Kosmetyki – Mikrobiologia – Oznaczanie liczby drożdży i pleśni”. W skrócie:

1. Pobranie próbki. Porcję produktu pobiera się w warunkach aseptycznych, zwykle z nieotwieranego opakowania.
2. Rozcieńczenie i neutralizacja. Próbkę rozcieńcza się zazwyczaj 1:10 w płynie, który jednocześnie neutralizuje konserwanty, aby nie maskowały rzeczywistego zanieczyszczenia.
3. Posiew. Rozcieńczenie rozprowadza się lub wylewa na selektywną agarową pożywkę albo filtruje przez membranę, którą następnie kładzie się na agarze. Podłoże zawiera antybiotyk hamujący bakterie, więc rosną głównie grzyby.
4. Inkubacja. Płytki inkubuje się w temperaturze około 25 °C przez kilka dni, zwykle do pięciu, ponieważ wiele pleśni rośnie wolno.
5. Liczenie. Kolonie się zlicza i mnoży przez współczynnik rozcieńczenia, aby otrzymać jtk/g lub jtk/mL.

Przed badaniami rutynowymi dobre laboratorium sprawdza, czy neutralizator rzeczywiście działa dla Twojej receptury. Ma to największe znaczenie dla produktów silnie konserwowanych i receptur z przeciwdrobnoustrojowymi olejkami eterycznymi.

Jakie limity obowiązują dla drożdży i pleśni?

W UE rozporządzenie kosmetyczne (WE) nr 1223/2009 nie określa liczbowych limitów mikrobiologicznych w tekście aktu. Oceniający bezpieczeństwo opierają się natomiast na normie ISO 17516 i wytycznych SCCS, które wyróżniają dwie kategorie produktów:

• Kategoria 1: produkty przeznaczone specjalnie dla dzieci poniżej trzech lat, do okolic oczu i do kontaktu z błonami śluzowymi. Całkowita liczba tlenowych drobnoustrojów mezofilnych nie powinna przekraczać 100 jtk/g lub mL.
• Kategoria 2: wszystkie pozostałe kosmetyki. Suma nie powinna przekraczać 1000 jtk/g lub mL.

W ISO 17516 tlenowe drobnoustroje mezofilne oznaczają bakterie oraz drożdże i pleśnie, mierzone według ISO 21149 i ISO 16212. Dlatego raport zwykle zawiera dwie linie, TAMC i TYMC, a wynik dla drożdży i pleśni wlicza się do ogólnego limitu. Poza liczbami w 1 g lub mL nie wolno wykryć drożdży Candida albicans, a także Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa i Staphylococcus aureus. Niektórzy sprzedawcy wyznaczają własny, ostrzejszy limit dla drożdży i pleśni, więc warto zapytać przed badaniem.

Jak odczytać wynik

• „<10 jtk/g”: nic nie wyrosło przy najniższym badanym rozcieńczeniu. To wynik, o który chodzi.
• Niska liczba, np. 20 lub 40 jtk/g: wykryto kilka żywych jednostek. Dodaj ją do liczby bakterii i porównaj sumę z limitem dla swojej kategorii.
• „Szacunkowo” lub „est.”: wyrosło bardzo mało kolonii; wartość jest przybliżona, ale ważna.
• Wynik powyżej limitu: partia nie spełnia specyfikacji.

Przykład: balsam do ciała ma TAMC 30 jtk/g i TYMC 40 jtk/g. Suma, 70 jtk/g, mieści się z dużym zapasem w limicie 1000 jtk/g dla produktu kategorii 2. Te same liczby dla kremu pod oczy są również akceptowalne, bo 70 jest poniżej 100. Ale krem pod oczy z TYMC 150 jtk/g nie przechodzi, nawet jeśli nie wyrosła żadna bakteria.

Przeczytaj też Kosmetyki kategorii 1 i 2: limity mikrobiologiczne

Które produkty są najbardziej narażone?

• Kremy i balsamy na bazie wody z łagodnym lub „bezkonserwantowym” układem konserwującym.
• Produkty bogate w ekstrakty roślinne, proszki botaniczne, gliny lub skrobie, które mogą wnosić zarodniki wraz z surowcem.
• Receptury konserwowane kwasami organicznymi, takimi jak kwas sorbowy lub benzoesowy, gdy pH wzrośnie na tyle, że kwas przestaje działać.
• Słoiczki i opakowania o szerokiej szyjce, do których klienci zanurzają palce.

Produkty o bardzo niskiej aktywności wody, wysokiej zawartości alkoholu lub skrajnym pH mogą być zaliczone do niskiego ryzyka mikrobiologicznego według ISO 29621. W ich przypadku udokumentowana ocena ryzyka może zastąpić rutynowe oznaczenia, ale decyzja należy do oceniającego bezpieczeństwo.

Wynik dziś a ochrona jutro

Niska liczba drożdży i pleśni pokazuje, że partia była czysta w chwili badania. Nie dowodzi, że produkt pozostanie czysty po otwarciu przez klienta. Od tego jest challenge test, w którym produkt jest celowo zakażany drobnoustrojami, w tym drożdżami Candida albicans i pleśnią Aspergillus brasiliensis, i obserwowany przez 28 dni. Pleśnie są często najtrudniejsze do opanowania, więc doskonały wynik liczby nie gwarantuje zaliczenia. Większość produktów wodnych wymaga obu wyników.

Kiedy badać?

• Na partii użytej do oceny bezpieczeństwa, zanim zostanie podpisany CPSR.
• Na partiach produkcyjnych przed zwolnieniem, z częstotliwością określoną w systemie jakości.
• Na początku i na końcu badania stabilności, aby sprawdzić, czy liczba nie rośnie podczas przechowywania.
• Po zmianie dostawcy surowców botanicznych, instalacji wodnej lub miejsca produkcji.

Przeczytaj też Ogólna liczba drobnoustrojów w kosmetykach: co oznacza

Co zrobić, gdy wynik jest zbyt wysoki

1. Zatrzymaj partię w kwarantannie. Nie sprzedawaj jej i nie mieszaj z czystymi partiami.
2. Poproś laboratorium o identyfikację. Wiedza, czy to drożdże, czy pleśń, i jaki gatunek, wskazuje źródło.
3. Sprawdź zwykłych podejrzanych. Surowce botaniczne, wodę oczyszczoną, sprzęt do napełniania, uszczelki i pomieszczenie napełniania.
4. Przejrzyj konserwant. Sprawdź pH, dawkę konserwantu i to, czy układ działa na grzyby, a nie tylko na bakterie.
5. Powtórz badanie po działaniach korygujących i zachowaj dokumentację dochodzenia w rejestrach jakości.

Częste błędy

• Wysyłanie próbki z otwartego, używanego opakowania.
• Badanie tylko bakterii i pomijanie grzybów w produkcie bogatym w składniki botaniczne.
• Porównywanie produktu dla niemowląt lub do okolic oczu z limitem 1000 jtk/g zamiast 100.
• Ignorowanie widocznej pleśni. Jeśli ją widać, produkt jest nie do przyjęcia, niezależnie od tego, co mówi starszy raport.

Gdzie wynik trafia w dokumentacji?

Jakość mikrobiologiczna gotowego produktu jest jednym z elementów Części A raportu bezpieczeństwa produktu kosmetycznego, zgodnie z decyzją wykonawczą 2013/674/UE. Oceniający bezpieczeństwo wykorzystuje liczbę drożdży i pleśni, liczbę bakterii oraz drobnoustroje określone, aby potwierdzić, że produkt spełnia limity, a w kwestii konserwacji odwołuje się do challenge testu. Podpisany raport przechowuj w dokumentacji informacyjnej produktu (PIF) wraz z numerem partii i wersją receptury.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jakiekolwiek drożdże lub pleśnie są dopuszczalne w kosmetyku?

Tak, w granicach limitów. Kosmetyki nie są sterylne, a niska liczba nieszkodliwych grzybów jest akceptowana, o ile suma mieści się w limicie dla kategorii, Candida albicans jest nieobecna, a liczba nie rośnie w trakcie życia produktu.

Jak długo trwa oznaczenie drożdży i pleśni?

Sama inkubacja trwa kilka dni, ponieważ pleśnie rosną wolno. Nasze badanie specyfikacji mikrobiologicznych dostarcza podpisany raport PDF około pięć dni po otrzymaniu próbek.

Czy produkty bezwodne wymagają oznaczenia drożdży i pleśni?

Często tak, zwłaszcza gdy zawierają proszki botaniczne lub w trakcie używania mają kontakt z wodą. Niektóre kwalifikują się jako niskiego ryzyka według ISO 29621; decyduje oceniający bezpieczeństwo.

Najważniejsze wnioski

• Liczba drożdży i pleśni (TYMC) mierzy żywe grzyby w jtk/g, zwykle według ISO 16212.
• Wlicza się do limitu łącznego: zazwyczaj 100 jtk/g dla produktów do okolic oczu, dla niemowląt i do kontaktu z błonami śluzowymi oraz 1000 jtk/g dla pozostałych.
• Czysty wynik pokazuje dzisiejszą jakość; challenge test pokazuje ochronę podczas używania.
• Wysoki wynik wymaga kwarantanny, identyfikacji i sprawdzenia surowców, wody, sprzętu i konserwantu.